محمد رضا قمشه اى
96
مجموعة آثار آقا محمد رضا القمشه اى حكيم صهبا ( فارسى )
رحم اللّه معشر الماضين * كه به مردى قدم سپردندى بارى آنان چو زنده شوند * كاش اين ناكسان بمردندى » « 1 » در زمينه مناعت طبع آن بزرگوار ، استاد آشتيانى - سلّمه اللّه - چنين مىنويسد : « مرحوم آقا ميرزا حسن كرمانشاهى فيلسوف متأله آن عصر مبتلا به تنگدستى بود و معاش خود و عائله خود را از حقوق مختصر مدرّسى كه از مدرسه سپهسالار قديم مىگرفت ، تأمين مىنمود ، ولى شدّت ايمان و كثرت زهد آقا ميرزا حسن كرمانشاهى مانع از تأثير فقر در روحيات او بود ، چون در تقوا و زهد و ايمان واقعى ، « سلمان عصر » و « أبو ذر دوران » بشمار مىرفت . » « 2 » « آقا ميرزا حسن علاوه بر احاطه علوم متداول عصر از علوم رياضى برخوردار بود . نجابت و عفت نفس و بىتوجهى او به دنيا و اهل پليد آن ، زبانزد خاصّ و عامّ بود . با اينكه در كمال عسرت زندگى مىنمود ، از احدى پول قبول نمىكرد و با همان حقّ تدريس مدرسه سپهسالار زندگى مىنمود . ابتلاء به فقر و تنگدستى شديد هرگز در روحيه او تزلزل وارد نكرد و هرگز از اين بابت از روزگار شكايت نداشت و با شدائد مىساخت ، هيچ چيز مانع او از تدريس و تربيت شاگرد نمىشد . يكى از أكابر مىفرمود : گاهى در أثناء درس و ديگر اوقات كه به حال خود فكر مىكرد ، آهى از عمق دل بر مىآورد كه از آن نور مىباريد . » « 3 »
--> ( 1 ) - حكما و عرفاى متأخر بر صدر المتألهين ، ص 61 ( به نقل از كيوان نامه ، ج 2 ، ص 69 ) . ( 2 ) - آشتيانى ، سيّد جلال الدين ، مقدمه تمهيد القواعد ، ص 8 . ( 3 ) - همان كتاب ، ص 10 - 11 .